کد خبر:5823
تاریخ انتشار:۲۹ ارديبهشت ۱۳۹۳

چه کسی نخستین نقشه دارابگرد را تهیه کرد؟

هر چند که در یکی از مقالات منتشر شده در سال 1388 باغ نظر با عنوان " بازیابی شهرهای باستانی با استناد به متون تاریخی، نمونه موردی دارابگرد" نخستین نقشه تهیه شده از دارابگرد به «پیتر مورگان» نسبت داده شده است اما این نقشه، کپی همان نقشه تهیه شده توسط «سر مارک آورل اشتاین» است که با استناد به آن اکنون می توان اثبات نمود که «پیتر مورگان» اولین نقشه از دارابگرد را تهیه ننموده است.

جلیل سلمان - شهر مدور دارابگرد آنقدر جایگاه تاریخی و عظمت دارد که بتواند بسیاری از محققین، مستشرقین، و باستان شناسان از سراسر جهان را جذب خود نماید و همین موضوع شاهدی است بر اهمیت این شهر باستانی منحصربفرد که با تأثیرگذاری غیر قابل کتمانش در تحولات ایران باستان توانسته است نام خود را در خارج از مرزهای این سرزمین نیز مطرح نماید.

حضور محققین و باستان شناسان در این شهر امری طبیعی است چرا که بواسطه وجود آثار تاریخی بیشمارش جذب کننده حضور کسانی است که آن را کیمیایی تاریخی دانسته و با پردازش عناصر مرتبط با حوزه های تخصصی خود آنها را در قالب مقالات، گزارشات و کتب مختلف منتشر نموده اند.

یکی از چهره های برجسته چند دهه اخیر، «پیتر مورگان» می باشد که با رویکردی متفاوت مراحل تحقیقات خود را در آسیای مرکزی به انجام رسانیده و در سال 2003 گزارش خود را در مورد شهر مدور دارابگرد ارائه کرده است.

«مورگان»، هنر و معماری اسلامی را در اکسفورد برگزید و پس از آن، باستان شناسی را در کمبریج آموخت اما حس علاقه وی به ایران از موزه بریتانیا آغاز شد تا جائیکه در سال 1976 وی کار در موسسه بریتانیایی زبان و مطالعات فارسی را انتخاب نمود و در سال 2002 مدیر این موسسه شد.

کار میدانی و تحقیقاتی وی در مورد شهر دارابگرد در سال 2003 به انجام رسید در حالیکه از وی به عنوان نخستین شخصی که نسبت به تهیه اولین نقشه از شهر دارابگرد اقدام نموده یاد می شود اما دلایل و مدارک روشنی وجود دارد که نشان می دهد قبل از «پیتر مورگان» نقشه برداری صحیح و اصولی از شهر مدور دارابگرد توسط شخص دیگری انجام شده است.

بنظر می رسد در اولین گام و در سفر «اوژن فلاندن» فرانسوی و همقطارش «پاسکال کست» نسبت به تهیه طرحی از شهر مدور دارابگرد اقدام شده است و دلیل این موضوع به ترسیم هندسی این شهر از دو نمای Top View و Side View باز می گردد که همراه با ذکر اندازه نیز می باشد.

وجود Pos بندی در حاشیه سمت راست و توضیحات سمت چپ این تصویر، وجود اندازه ها و متراژهای برداشته شده از این محل، نمایش تقریباً مناسبی از جزئیات شهر دارابگرد، موقعیت قرارگیری بریدگی های اطراف شهر و وجود علایم و نشانه های مختلف در حین تهیه، آنرا از شکل یک نقاشی صرف خارج و آنرا در زمره تعریف یک نقشه قرار داده است اما نمی توان آنرا یک پلان محسوب نمود.

اما «محمد نصیر فرصت شیرازی» (1329-1271 ه.ق) نیز از دیگر کسانی است که در سفر به دارابگرد نسبت به تهیه طرحی از آن اقدام نموده و آنرا در کتاب «آثار عجم» به نمایش گذاشته است.

البته ذکر این نکته ضروری است که در طرح تهیه شده توسط «فرصت شیرازی»، جانمایی شهر دارابگرد نسبت به دو کوه قدمگاه و پهنا با دو علامت( ق و پ) در محل خود قابل مشاهده می باشند اما این طرح دارای ابعاد، اندازه و مقیاس نمی باشد بنابراین نمی توان آنرا یک نقشه محسوب نمود.

از سویی دیگر، گزارشات منتشر شده از «سر مارک آورل اشتاین» نشان می دهد که صحیح ترین نقشه برداری توسط وی به انجام رسیده و گزارش آن در سال 1936 منتشر شده است.

«اشتاین» در هنگام حضور در شهر مدور دارابگرد، کمپ خود را در کناره روستای «جمسی» برپا نمود و پس از آن نسبت به تهیه "نخستین نقشه از شهر دارابگرد" اقدام کرد.

هر چند که در یکی از مقالات منتشر شده در سال 1388 باغ نظر با عنوان " بازیابی شهرهای باستانی با استناد به متون تاریخی، نمونه موردی دارابگرد" نخستین نقشه تهیه شده از دارابگرد به «پیتر مورگان» نسبت داده شده است اما این نقشه، کپی همان نقشه تهیه شده توسط «سر مارک آورل اشتاین» است که با استناد به آن اکنون می توان اثبات نمود که «پیتر مورگان» اولین نقشه از دارابگرد را تهیه ننموده است.

اما در نهایت، دکتر EDWARD KEALL دانش آموخته مرکز مطالعات ایران شناسی بریتانیا در (بهار-تابستان)سال 1971 و در صفحه 56 از "ژورنال سفر" در مقاله ای تحت عنوان پارت و ساسانیان از منظری جدید به مقایسه طرح و نقشه دو شهر دارابگرد و جندی شاپور پرداخته است که در ذیل همین صفحه، طرحی کوچک از شهر مدور دارابگرد را قرار داده که دارای مقیاس و نمایشِ جهت شمال(N) نیز می باشد و این نقشه نیز همچون نقشه تهیه شده توسط «اشتاین»  نشان می دهد که دروازه های شهر بر همدیگر منطبق نبوده و در چهار جهت اصلی نیز نیستند.

 

در پایان باید اذعان نمود که بررسی گزارش منتشر شده «پیتر مورگان» و مقایسه آن با گزارش « اشتاین» از شهر طلایی دارابگرد نشان می دهد که «سر مارک آورل اشتاین» -تا این لحظه-نخستین شخصی است که اولین نقشه صحیح از این شهر مدور را تهیه و منتشر نموده است.

اخبار مرتبط

نظرات